Binnen 4 uur contact
In het kort
- Verzuim is een signaal, geen luiheid
- Snel handelen: elke week thuis maakt de stap groter
- Thuis, school en hulp werken vanuit één plan
01 · Waarom dit ertoe doet
Elke dag thuis maakt de weg terug langer
Duizenden kinderen en jongeren in Nederland zitten langere tijd thuis zonder passend onderwijs. Daarnaast is er een grote groep die regelmatig verzuimt: eerst een lesuur, dan een dag, dan een week. Achter dat verzuim zit bijna altijd een verhaal: angst, somberheid, pesten, overprikkeling, problemen thuis of een onderwijsplek die niet past.
Hoe langer een kind thuis is, hoe groter de drempel wordt. Het contact met klasgenoten verwatert, de achterstand groeit en de angst om terug te gaan neemt toe. Ouders raken klem tussen hun kind, de school en de leerplichtambtenaar.
Wij kijken samen met het gezin en de school naar de functie van het verzuim. Wat vermijdt het kind, of wat levert thuisblijven op? Van daaruit bouwen we in kleine, haalbare stappen aan terugkeer, met één plan voor thuis en school.
Een kind dat niet naar school gaat, stemt met zijn voeten. Het is aan ons om te begrijpen waarom.
02 · Theorie
De modellen achter ons werk
Theorie geeft taal aan wat je ziet. Deze inzichten uit wetenschap en praktijk sturen hoe wij kijken en handelen.
- Christopher Kearney & Wendy Silverman
Functiemodel van schoolweigering
Verzuim heeft een functie: negatieve gevoelens op school vermijden, lastige sociale situaties ontlopen, aandacht van ouders krijgen, of dingen doen die leuker zijn dan school.
In de praktijk: We zoeken eerst uit welke functie het verzuim heeft. De aanpak verschilt per functie.
- Cognitieve gedragstheorie
Angst en vermijding
Vermijden geeft op korte termijn opluchting, maar maakt angst op lange termijn groter. Elke dag thuis bevestigt het idee dat school niet te doen is.
In de praktijk: We bouwen terugkeer op in kleine stappen, zodat het kind ervaart dat het wél lukt.
- Wet passend onderwijs (2014)
Passend onderwijs
Scholen hebben zorgplicht: ze moeten elk kind een passende plek bieden, op de eigen school of elders binnen het samenwerkingsverband.
In de praktijk: We denken mee over aanpassingen in rooster, begeleiding of een tijdelijke andere plek.
- Leerplichtwet
Leerplicht als vangnet
Leerplicht is er om het recht op onderwijs van het kind te beschermen. De leerplichtambtenaar is steeds vaker een partner in het zoeken naar oplossingen.
In de praktijk: We betrekken leerplicht vroeg en werken samen aan een plan.
- Heyne e.a.
Schoolaanwezigheid als geheel
Niet alleen verzuim telt, maar ook aanwezig zijn zonder mee te kunnen doen. Welbevinden en betrokkenheid op school zijn net zo belangrijk.
In de praktijk: We kijken ook naar kinderen die er wel zijn, maar niet meer meedoen.
03 · Signalen
Wat zie je?
Eén signaal zegt weinig. Een patroon dat blijft of groeit, verdient aandacht. Twijfel je? Overleg vrijblijvend met ons.
Vroege signalen bij het kind
- !Vaak buikpijn of hoofdpijn op schooldagen, niet in het weekend
- !Moeite met opstaan en veel conflict in de ochtend
- !Te laat komen of vaak naar huis willen tijdens de dag
- !Terugtrekken uit contact met klasgenoten
- !Plotseling dalende cijfers of niet meer meedoen
- !Uitspraken als “ik kan het niet” of “niemand vindt mij aardig”
In het gezin en op school
- !Ouders melden hun kind vaak ziek zonder duidelijke oorzaak
- !Ouders zijn het oneens over de aanpak of voelen zich machteloos
- !Er spelen andere zorgen thuis, zoals ziekte of een scheiding
- !Er is geen passende ondersteuning op school
- !Pesten of een onveilige groep in de klas
04 · Praktijk
Zo werken wij, stap voor stap
- 1
Snel samenkomen
Binnen korte tijd zitten ouders, jongere, school en wij samen aan tafel. Niemand krijgt de schuld; we willen begrijpen wat er speelt.
- 2
De functie begrijpen
Met gesprekken en eenvoudige vragenlijsten zoeken we uit waarom het kind niet naar school gaat, en wat thuisblijven oplevert.
- 3
Een stappenplan terug
We maken een concreet plan in kleine stappen: eerst het schoolplein, dan één les, dan een ochtend. Elke stap wordt gevierd.
- 4
Ouders ondersteunen
Ouders leren hoe ze warm én stevig kunnen zijn in de ochtend. We oefenen de ochtendroutine en wat ze zeggen als het moeilijk is.
- 5
School als bondgenoot
Een vast aanspreekpunt, een rustige plek en aangepaste verwachtingen maken de terugkeer haalbaar. We stemmen wekelijks af.
Goed om te weten: Eefi biedt begeleiding in het dagelijks leven. Is er behandeling of diagnostiek nodig, dan werken we samen met GGZ-partners en blijven we betrokken als vaste begeleider.
05 · Methodieken
Onderbouwde methodieken en instrumenten
We kiezen per gezin wat past. Sommige methodieken passen we zelf toe, voor andere werken we samen met gespecialiseerde partners.
- Onderbouwd instrument
School Refusal Assessment Scale (SRAS)
Vragenlijst die helpt de functie van het verzuim in kaart te brengen, als basis voor een passende aanpak.
- Effectief principe
Geleidelijke blootstelling
Stap voor stap terug naar school, met oplopende moeilijkheid. Kernonderdeel van bewezen aanpakken bij angstgerelateerd verzuim.
- Effectief (behandeling)
Cognitieve gedragstherapie bij schoolweigering
Behandeling voor kind en ouders samen bij angst en somberheid die verzuim veroorzaken. Via een GGZ-partner, met onze begeleiding thuis.
- Praktijkgericht
Multidisciplinair overleg (MDO)
Regelmatig overleg met school, leerplicht, jeugdarts en ouders, zodat iedereen hetzelfde plan volgt.
06 · Mythes en feiten
Wat klopt wel, en wat niet?
MytheHij is gewoon lui.
FeitAchter verzuim zit bijna altijd iets: angst, overprikkeling, somberheid of pesten. Het kind wil vaak wel, maar kan het niet.
MytheLaat haar maar even thuis tot het beter gaat.
FeitHoe langer thuis, hoe groter de drempel. Rust kan even nodig zijn, maar altijd met een plan voor terugkeer.
MytheLeerplicht wil alleen straffen.
FeitLeerplicht wil vooral dat het kind onderwijs krijgt. Vroeg contact helpt om samen oplossingen te vinden.
MytheHet is een probleem van school.
FeitVerzuim los je samen op: thuis, school en hulp. Geen enkele partij kan het alleen.
07 · Tips en tricks
Direct toepasbaar
Neem het serieus, maar blijf rustig
Erken dat het moeilijk is, maar laat merken dat je gelooft dat je kind het kan. “Het is spannend, en ik weet dat je het kunt.”
Maak thuis niet te gezellig
Thuis op een schooldag hoort een saaie dag te zijn: geen gamen of series. Anders wordt thuisblijven aantrekkelijker dan school.
Blijf in contact met school
Houd de lijn open, ook als het moeilijk is. Vraag om huiswerk en een vast aanspreekpunt.
Reageer al bij het eerste verzuim
Bel na een paar dagen verzuim, uit betrokkenheid, niet uit controle.
Bied een zachte landing
Een vaste persoon bij de deur en een rustige plek maken de eerste stap kleiner.
Stel de verwachtingen bij
Een gedeeltelijk rooster is beter dan niets. Terugkeer gaat in stappen.
Verwijs vroeg
Wacht niet tot een kind maanden thuis zit. Na twee tot drie weken verzuim is ingrijpen al zinvol.
Breng alle partijen samen
Een gezamenlijk startgesprek met school en leerplicht versnelt de aanpak enorm.
Kijk naar het hele gezin
Verzuim hangt vaak samen met zorgen thuis. Wij begeleiden het gezin als geheel.
08 · Uit de praktijk
Daan (13) en de weg terug naar de brugklas
Daan zat al zeven weken thuis. Hij had elke ochtend buikpijn en huilde als hij aan school dacht. Zijn ouders hadden alles geprobeerd: praten, belonen, dwingen. Niets hielp.
In gesprekken bleek dat Daan zich in de grote brugklas verloren voelde en bang was voor de pauzes. Thuisblijven gaf opluchting, maar de angst werd elke week groter.
We maakten samen met Daan, zijn ouders en de mentor een stappenplan. Eerst een gesprek op school na schooltijd, daarna twee lesuren met een vaste plek in de mediatheek tijdens de pauze. Na zes weken zat Daan weer volledige dagen op school.
Wat we leerden
- Begrijpen waar de angst zat
- Kleine, haalbare stappen
- Een vaste plek voor de pauze
- Wekelijks overleg tussen thuis en school
09 · Reflectievragen
Even stilstaan
- Welke functie heeft het verzuim voor dit kind?
- Hoe lang zit het kind al (gedeeltelijk) thuis, en wat is er sindsdien gebeurd?
- Wie heeft de regie over het terugkeerplan?
- Welke kleine eerste stap is deze week haalbaar?
10 · Bronnen
Verder lezen
- Kearney, C. A. & Silverman, W. K. (1990). A preliminary analysis of a functional model of assessment and treatment for school refusal behavior. Behavior Modification, 14(3).
- Kearney, C. A. (2007). Getting Your Child to Say “Yes” to School. Oxford University Press.
- Heyne, D. e.a. (2019). Differentiation between school attendance problems. Cognitive and Behavioral Practice, 26(1).
- Ministerie van OCW. Leerplichtwet 1969 en Wet passend onderwijs (2014).
- Thuiszitterspact (2016). Afspraken over het terugdringen van thuiszitten.
- Nederlands Jeugdinstituut. Dossier schoolverzuim. nji.nl
Zorgen om een kind of gezin? Wacht niet.
Je kunt vandaag nog contact opnemen, ook zonder verwijzing. Je hoort binnen vier uur van ons. Twijfel je? Bel gerust, we denken vrijblijvend met je mee.
Binnen 4 uur contact