Cultuursensitief werken

In het kort

• Nieuwsgierig blijven in plaats van invullen
• Een professionele tolk, nooit het kind als tolk
• Familie en sleutelfiguren als bondgenoot

02 · Theorie

De modellen achter ons werk

Theorie geeft taal aan wat je ziet. Deze inzichten uit wetenschap en praktijk sturen hoe wij kijken en handelen.

• Arthur Kleinman (1980)

  Verklaringsmodel

  Mensen hebben hun eigen verklaring voor problemen: waar het vandaan komt, wat het betekent en wat zou helpen. Die verklaring bepaalt of hulp als logisch wordt ervaren.

  In de praktijk: We vragen altijd: hoe verklaart u zelf wat er met uw kind aan de hand is?

• DSM-5, American Psychiatric Association

  Cultureel Interview (CFI)

  Een gestructureerde set vragen over hoe iemand zijn probleem ziet, welke steun er is en welke rol cultuur en omgeving spelen.

  In de praktijk: We gebruiken de vragen als leidraad in het eerste gesprek.

• John Berry (1997)

  Acculturatiemodel

  Migranten vinden een eigen balans tussen de cultuur van herkomst en de nieuwe cultuur. Dat kan leiden tot integratie, aanpassing, afzondering of het gevoel nergens bij te horen.

  In de praktijk: We hebben oog voor jongeren die tussen twee werelden leven en loyaal willen zijn aan beide.

• Urie Bronfenbrenner (1979)

  Ecologisch model

  Een kind groeit op in lagen: gezin, school, buurt, gemeenschap en samenleving. Al die lagen beïnvloeden zijn ontwikkeling.

  In de praktijk: We betrekken ook moskee, kerk, vereniging of buurthuis als dat steun geeft.

• Cultuurpsychologie (o.a. Hofstede)

  Individualisme en collectivisme

  In sommige gezinnen staat het individu centraal, in andere de groep en familie. Dat bepaalt wie beslist en hoe over problemen wordt gepraat.

  In de praktijk: We vragen wie er in het gezin meebeslist, zonder uit te gaan van stereotypen.

• Kimberlé Crenshaw (1989)

  Intersectionaliteit

  Iemands situatie wordt bepaald door meerdere kenmerken tegelijk, zoals afkomst, gender, geloof, inkomen en verblijfsstatus.

  In de praktijk: We kijken naar het hele plaatje, niet alleen naar "cultuur".

04 · Praktijk

Zo werken wij, stap voor stap

1. 1

   Een niet-wetende houding

   We gaan er niet van uit dat we weten hoe een gezin denkt of leeft. We vragen, luisteren en checken of we het goed begrepen hebben.

2. 2

   Taal goed regelen

   Waar nodig werken we met een professionele tolk en met begeleiders die de taal spreken. Kinderen zetten we nooit in als tolk.

3. 3

   Het verklaringsmodel uitvragen

   Hoe kijkt het gezin zelf naar het probleem? Wat heeft al geholpen? We sluiten aan bij die verklaring en bouwen van daaruit verder.

4. 4

   Familie en sleutelfiguren betrekken

   Met toestemming betrekken we grootouders, ooms, tantes of een imam of voorganger die het gezin vertrouwt.

5. 5

   De eigen bril checken

   In intervisie bespreken we onze eigen aannames. Wat vinden wij normaal, en waarom eigenlijk?

6. 6

   Samenwerken in de wijk

   We werken samen met zelforganisaties, sleutelpersonen en wijkpartners, zodat hulp dichtbij en vertrouwd voelt.

Goed om te weten: Eefi biedt begeleiding in het dagelijks leven. Is er behandeling of diagnostiek nodig, dan werken we samen met GGZ-partners en blijven we betrokken als vaste begeleider.

06 · Mythes en feiten

Wat klopt wel, en wat niet?

• MytheCultuursensitief is weten hoe een bepaalde groep werkt.

  FeitKennis helpt, maar ieder gezin is anders. Stereotypen leiden tot verkeerde aannames. Vragen werkt beter dan invullen.

• MytheEen kind kan prima voor de ouders tolken.

  FeitEen kind als tolk krijgt te veel verantwoordelijkheid en hoort dingen die niet voor hem bedoeld zijn. Gebruik een professionele tolk.

• MytheAls ze niet komen opdagen, zijn ze niet gemotiveerd.

  FeitVaak zitten er drempels achter: angst, schaamte, onbegrip of praktische problemen. Die kun je samen wegnemen.

• MytheCultuur is iets van migrantengezinnen.

  FeitIeder gezin heeft een cultuur, ook elk Nederlands gezin. En ook hulpverleners nemen hun eigen normen mee.

10 · Bronnen

Verder lezen

• Kleinman, A. (1980). Patients and Healers in the Context of Culture. University of California Press.
• American Psychiatric Association (2013). Cultural Formulation Interview. DSM-5.
• Berry, J. W. (1997). Immigration, acculturation, and adaptation. Applied Psychology, 46(1).
• Bronfenbrenner, U. (1979). The Ecology of Human Development. Harvard University Press.
• Crenshaw, K. (1989). Demarginalizing the Intersection of Race and Sex. University of Chicago Legal Forum.
• Pharos, expertisecentrum gezondheidsverschillen. pharos.nl