Binnen 4 uur contact
In het kort
- Kinderen van ouders met problemen worden vaak over het hoofd gezien
- Uitleg die past bij de leeftijd neemt schuld en angst weg
- Een vertrouwde volwassene buiten het gezin beschermt
01 · Waarom dit ertoe doet
Stille zorgen achter de voordeur
In Nederland groeien veel kinderen op met een ouder die psychische problemen of een verslaving heeft. Deze kinderen worden ook wel KOPP/KVO-kinderen genoemd. Ze lopen meer risico om zelf problemen te ontwikkelen.
Vaak nemen zij zorgtaken over, schamen ze zich of voelen ze zich schuldig. Ze praten er zelden over, ook niet op school. Hulpverlening richt zich vaak op de ouder, terwijl het kind uit beeld blijft.
Wij kijken naar het hele gezin. We helpen ouders om met hun kind in gesprek te gaan, geven kinderen uitleg en een eigen plek, en zorgen dat het gezin er niet alleen voor staat.
Het is niet jouw schuld, en het is niet jouw taak om het op te lossen.
02 · Theorie
De modellen achter ons werk
Theorie geeft taal aan wat je ziet. Deze inzichten uit wetenschap en praktijk sturen hoe wij kijken en handelen.
- Ann Masten (2001)
Veerkracht als gewone magie
Veerkracht komt voort uit gewone dingen: een steunende relatie, eigen vaardigheden en een voorspelbare omgeving. Het is geen zeldzame eigenschap.
In de praktijk: We versterken de alledaagse beschermers in het leven van het kind.
- Boszormenyi-Nagy
Parentificatie
Kinderen nemen de zorg voor een ouder of broertjes en zusjes over. Een beetje zorgen kan goed zijn, maar te veel en te lang is schadelijk.
In de praktijk: We halen kinderen uit een te zware zorgrol en regelen andere steun.
- William Beardslee (Family Talk)
Gezinsgesprekken
Een gestructureerd gesprek met het gezin over de ziekte van de ouder helpt kinderen begrijpen wat er aan de hand is en vermindert schuldgevoel.
In de praktijk: We helpen ouders om samen met hun kind over de problemen te praten.
- KOPP-onderzoek
Beschermende factoren
Een tweede stabiele volwassene, begrip van de ziekte, contact met leeftijdgenoten en ruimte voor eigen leven beschermen het kind.
In de praktijk: We zoeken samen naar een vertrouwde persoon in het netwerk.
03 · Signalen
Wat zie je?
Eén signaal zegt weinig. Een patroon dat blijft of groeit, verdient aandacht. Twijfel je? Overleg vrijblijvend met ons.
Signalen bij het kind
- !Zorgt veel voor een ouder of broertjes en zusjes
- !Heel volwassen, verantwoordelijk of perfectionistisch gedrag
- !Schaamte, geheimhouding over thuis
- !Angst of somberheid
- !Moeite met concentratie door zorgen
- !Nodigt nooit vriendjes uit
Signalen in het gezin
- !Ouder is regelmatig emotioneel of fysiek niet beschikbaar
- !Onvoorspelbare sfeer thuis
- !Geen uitleg aan kinderen over de problemen
- !Weinig netwerk of steun
- !Hulpverlening richt zich alleen op de ouder
04 · Praktijk
Zo werken wij, stap voor stap
- 1
Het kind in beeld
We vragen altijd naar de kinderen in het gezin, ook als de hulpvraag bij de ouder ligt.
- 2
Uitleg die past
Samen met de ouder geven we het kind uitleg over de problemen, passend bij de leeftijd. Dat neemt schuld en angst weg.
- 3
Een eigen plek voor het kind
Het kind krijgt een eigen gesprek en waar mogelijk een steungroep met leeftijdgenoten.
- 4
Zorgtaken verminderen
We regelen praktische steun, zodat het kind weer kind kan zijn.
- 5
Een vangnet
We maken met het gezin een plan voor als het met de ouder slechter gaat: wie zorgt dan voor de kinderen?
Goed om te weten: Eefi biedt begeleiding in het dagelijks leven. Is er behandeling of diagnostiek nodig, dan werken we samen met GGZ-partners en blijven we betrokken als vaste begeleider.
05 · Methodieken
Onderbouwde methodieken en instrumenten
We kiezen per gezin wat past. Sommige methodieken passen we zelf toe, voor andere werken we samen met gespecialiseerde partners.
- Onderbouwd
Family Talk Intervention
Gestructureerde gezinsgesprekken over de problemen van de ouder, gericht op begrip en veerkracht bij kinderen.
- Onderbouwd
KOPP/KVO-groepen
Steungroepen waarin kinderen leeftijdgenoten ontmoeten die hetzelfde meemaken. Vaak aangeboden door GGZ-preventie.
- Praktijkinstrument
Crisiskaart en gezinsplan
Afspraken voor als het slechter gaat met de ouder, zodat kinderen weten wat er gebeurt.
- Kennisbron
Online informatie voor jongeren
Betrouwbare websites en chats voor jongeren met een ouder met psychische problemen of een verslaving.
06 · Mythes en feiten
Wat klopt wel, en wat niet?
MytheKinderen hebben er niets van door.
FeitKinderen merken bijna altijd dat er iets is. Zonder uitleg vullen ze het zelf in, vaak met schuldgevoel.
MytheHet kind krijgt later zeker dezelfde problemen.
FeitHet risico is groter, maar met goede steun groeien de meeste kinderen gezond op.
MytheEen beetje zorgen is goed voor ze.
FeitMeehelpen is prima, maar structureel de zorg dragen is te zwaar voor een kind.
MytheDe ouder is de patiënt, het kind is prima.
FeitKinderen hebben een eigen plek nodig, naast de hulp voor de ouder.
07 · Tips en tricks
Direct toepasbaar
Praat erover
Leg in eenvoudige woorden uit wat er aan de hand is. “Papa is ziek in zijn hoofd, en dat komt niet door jou.”
Regel een steunfiguur
Een opa, tante of buurvrouw bij wie je kind terechtkan, is heel waardevol.
Laat je kind kind zijn
Zorg dat je kind tijd heeft voor spelen, vrienden en hobby’s.
Wees een vaste volwassene
Een leerkracht die betrouwbaar en beschikbaar is, kan voor dit kind veel betekenen.
Let op zorgtaken
Een kind dat vaak moe is of te laat komt, zorgt thuis misschien voor anderen.
Deel met toestemming
Bespreek met ouders wat school kan weten, zodat je rekening kunt houden met het kind.
Vraag naar de kinderen
Ook als je de ouder behandelt: hoe gaat het met de kinderen, en wie zorgt voor hen?
Verwijs het kind ook
Het kind verdient een eigen plek. Wij kunnen het gezin begeleiden naast de behandeling van de ouder.
Maak een crisisplan
Stem af wat er gebeurt met de kinderen als het met de ouder slechter gaat.
08 · Uit de praktijk
Emma (12) die voor iedereen zorgde
Emma’s moeder had een depressie en lag vaak dagenlang in bed. Emma maakte haar broertje klaar voor school, deed boodschappen en kookte. Op school viel ze niet op: ze was rustig en haalde goede cijfers.
Pas toen de mentor merkte dat ze nooit meer meedeed aan uitjes, kwam het gesprek op gang. Emma vertelde dat ze bang was dat haar moeder “weg zou gaan”.
We hielpen moeder om samen met Emma over haar depressie te praten. Een tante nam twee dagen per week de zorg over. Emma ging naar een steungroep voor kinderen in dezelfde situatie. Ze zei later: “Ik wist niet dat er meer kinderen zoals ik waren.”
Wat we leerden
- Emma kreeg uitleg over de depressie
- Een tante nam zorgtaken over
- Een steungroep met leeftijdgenoten
- Emma had weer tijd voor zichzelf
09 · Reflectievragen
Even stilstaan
- Welke kinderen zijn er in dit gezin, en hoe gaat het met hen?
- Weten de kinderen wat er met hun ouder aan de hand is?
- Welke zorgtaken dragen de kinderen?
- Wie is de tweede stabiele volwassene voor dit kind?
10 · Bronnen
Verder lezen
- Masten, A. S. (2001). Ordinary magic: resilience processes in development. American Psychologist, 56(3).
- Beardslee, W. R. e.a. (2003). A family-based approach to the prevention of depressive symptoms in children at risk. Pediatrics, 112(2).
- Boszormenyi-Nagy, I. & Spark, G. (1973). Invisible Loyalties. Harper & Row.
- Trimbos-instituut. Kinderen van ouders met psychische of verslavingsproblemen (KOPP/KVO). trimbos.nl
- Nederlands Jeugdinstituut. Dossier KOPP/KVO. nji.nl
Zorgen om een kind of gezin? Wacht niet.
Je kunt vandaag nog contact opnemen, ook zonder verwijzing. Je hoort binnen vier uur van ons. Twijfel je? Bel gerust, we denken vrijblijvend met je mee.
Binnen 4 uur contact