Binnen 4 uur contact
In het kort
- Een LVB is vaak onzichtbaar en wordt laat herkend
- Overvraging is een grote bron van gedragsproblemen
- Concreet, visueel en herhalend werken helpt
01 · Waarom dit ertoe doet
Onzichtbaar, maar wel merkbaar
Kinderen en ouders met een licht verstandelijke beperking (LVB) hebben meer moeite met leren, plannen, overzien van gevolgen en begrijpen van abstracte taal. Omdat ze vaak sociaal handig overkomen, wordt de beperking regelmatig niet herkend.
Dat leidt tot overvraging. Er wordt meer van hen verwacht dan ze aankunnen, op school, thuis en in de hulpverlening. Het gevolg kan zijn: frustratie, faalangst, gedragsproblemen of kwetsbaarheid voor misbruik.
Een deel van de jongeren en ouders in de jeugdhulp heeft een LVB, vaak zonder dat het bekend is. Wij hebben oog voor signalen en passen onze begeleiding aan: concreet, visueel, stap voor stap.
Het gaat er niet om wat iemand niet kan, maar om hoe iemand wél leert.
02 · Theorie
De modellen achter ons werk
Theorie geeft taal aan wat je ziet. Deze inzichten uit wetenschap en praktijk sturen hoe wij kijken en handelen.
- AAIDD en Nederlandse praktijk
Definitie van LVB
Een LVB wordt vastgesteld op basis van beperkingen in intellectueel functioneren en in praktische, sociale en conceptuele vaardigheden. In Nederland wordt vaak een IQ-range van ongeveer 50 tot 85 aangehouden, samen met problemen in het dagelijks functioneren.
In de praktijk: We kijken niet alleen naar een getal, maar naar wat iemand in het dagelijks leven nodig heeft.
- Anton Došen
Sociaal-emotionele ontwikkeling
Het emotionele ontwikkelingsniveau kan lager liggen dan de kalenderleeftijd. Een jongere van 15 kan emotioneel functioneren als een kind van 8.
In de praktijk: We stemmen onze verwachtingen af op het emotionele niveau.
- Praktijkkennis LVB
Overvraging
Als de omgeving te veel vraagt, raakt iemand gestrest. Dat kan leiden tot boosheid, terugtrekken of doen alsof je het begrijpt.
In de praktijk: We checken steeds of iemand ons echt begrijpt.
- Didactiek bij LVB
Leren door doen en herhalen
Mensen met een LVB leren beter door concreet te oefenen, te zien en te herhalen dan door uitleg alleen.
In de praktijk: We oefenen vaardigheden in de echte situatie, thuis of in de wijk.
03 · Signalen
Wat zie je?
Eén signaal zegt weinig. Een patroon dat blijft of groeit, verdient aandacht. Twijfel je? Overleg vrijblijvend met ons.
Signalen bij het kind of de jongere
- !Knikt ja, maar doet iets anders dan afgesproken
- !Moeite met plannen, klokkijken of geld
- !Overziet gevolgen van eigen gedrag slecht
- !Beïnvloedbaar en makkelijk mee te krijgen
- !Achterstand op school, vooral bij abstracte vakken
- !Snel gefrustreerd bij te veel informatie
Signalen bij ouders
- !Ouder begrijpt brieven of afspraken niet goed
- !Moeite met administratie en financiën
- !Afspraken worden vergeten of verkeerd begrepen
- !Hulpverlening loopt steeds vast
- !Ouder lijkt “niet gemotiveerd”, maar begrijpt de vraag niet
04 · Praktijk
Zo werken wij, stap voor stap
- 1
Signaleren
Bij twijfel gebruiken we een screeningsinstrument zoals de SCIL om een mogelijke LVB in beeld te brengen.
- 2
Communicatie aanpassen
Korte zinnen, één boodschap tegelijk, concrete woorden en beeldmateriaal. We laten iemand in eigen woorden herhalen wat we afspraken.
- 3
Oefenen in het echt
We oefenen vaardigheden waar ze nodig zijn: in de supermarkt, bij de bus, aan de keukentafel.
- 4
Structuur en visualisatie
Dagschema’s, pictogrammen en herinneringen op de telefoon geven overzicht en houvast.
- 5
Het netwerk betrekken
We leggen school, familie en andere hulpverleners uit hoe ze het best kunnen aansluiten.
Goed om te weten: Eefi biedt begeleiding in het dagelijks leven. Is er behandeling of diagnostiek nodig, dan werken we samen met GGZ-partners en blijven we betrokken als vaste begeleider.
05 · Methodieken
Onderbouwde methodieken en instrumenten
We kiezen per gezin wat past. Sommige methodieken passen we zelf toe, voor andere werken we samen met gespecialiseerde partners.
- Gevalideerd instrument
SCIL-screener
Screener voor Intelligentie en Licht verstandelijke beperking. Korte test om een mogelijke LVB te signaleren.
- Praktijkgericht
Visuele ondersteuning
Pictogrammen, foto’s en stappenplannen maken afspraken en routines begrijpelijk.
- Praktijkgericht
Aangepaste gesprekstechnieken
Concreet vragen, checken van begrip en werken met voorbeelden uit het dagelijks leven.
- Kennisbron
Kennis van het Kennisplein Gehandicaptensector
Landelijke kennisbank met onderbouwde aanpakken voor mensen met een verstandelijke beperking.
06 · Mythes en feiten
Wat klopt wel, en wat niet?
MytheJe ziet het meteen als iemand een LVB heeft.
FeitEen LVB is vaak onzichtbaar. Veel mensen hebben geleerd zich goed te redden in gesprekken.
MytheHij wil gewoon niet.
FeitVaak begrijpt iemand niet wat er gevraagd wordt of kan hij het niet overzien.
MytheAls je het goed uitlegt, snapt iedereen het.
FeitUitleg alleen is vaak niet genoeg. Voordoen, oefenen en herhalen werkt beter.
MytheOuders met een LVB kunnen niet goed opvoeden.
FeitMet passende steun kunnen veel ouders met een LVB goed voor hun kinderen zorgen.
07 · Tips en tricks
Direct toepasbaar
Eén ding tegelijk
Geef één opdracht en wacht tot die klaar is voordat je de volgende geeft.
Laat het zien
Doe het voor, of gebruik een plaatje. Dat werkt beter dan een lange uitleg.
Prijs kleine stappen
Vier elke stap vooruit. Succes geeft zelfvertrouwen.
Check begrip
Vraag de leerling om in eigen woorden te zeggen wat de opdracht is.
Maak het concreet
Gebruik voorbeelden uit het dagelijks leven en visuele ondersteuning.
Let op beïnvloedbaarheid
Leerlingen met een LVB zijn kwetsbaar voor groepsdruk en misbruik. Houd een oogje in het zeil.
Denk aan LVB bij vastlopen
Loopt hulp steeds vast? Overweeg een screening op LVB.
Pas brieven aan
Schrijf in eenvoudige taal (B1) of bel in plaats van te schrijven.
Vermeld het in de verwijzing
Is er een LVB bekend of vermoed? Dan stemmen we onze aanpak meteen af.
08 · Uit de praktijk
Kevin (16) en de afspraken die steeds misgingen
Kevin kwam steeds zijn afspraken niet na. Hij vergat zijn stage, liet zich meeslepen door vrienden en werd boos als hij werd aangesproken. De hulpverlening dacht dat hij niet gemotiveerd was.
Een screening liet zien dat Kevin waarschijnlijk een LVB heeft. Hij had het meeste van wat er in gesprekken werd gezegd niet begrepen, maar had geleerd om “ja” te zeggen.
We maakten zijn week visueel in een app met herinneringen, oefenden de busreis naar zijn stage en spraken in korte, concrete zinnen. Zijn stagebegeleider kreeg uitleg. Kevin maakte zijn stage af.
Wat we leerden
- Een screening bracht duidelijkheid
- Visuele planning in zijn eigen telefoon
- Oefenen in de echte situatie
- Uitleg aan de stageplek
09 · Reflectievragen
Even stilstaan
- Begrijpt deze jongere of ouder echt wat ik zeg?
- Past wat ik vraag bij het niveau van begrijpen en doen?
- Kan een LVB een verklaring zijn voor vastlopende hulp?
- Hoe maak ik afspraken concreter en visueler?
10 · Bronnen
Verder lezen
- Schalock, R. L. e.a. (2021). Intellectual Disability: Definition, Diagnosis, Classification, and Systems of Supports (12e editie). AAIDD.
- Došen, A. (2005). Psychische stoornissen, probleemgedrag en verstandelijke handicap. Van Gorcum.
- Kaal, H. e.a. SCIL: Screener voor Intelligentie en Licht verstandelijke beperking. Hogrefe.
- Kennisplein Gehandicaptensector. kennispleingehandicaptensector.nl
- Nederlands Jeugdinstituut. Dossier licht verstandelijke beperking. nji.nl
Zorgen om een kind of gezin? Wacht niet.
Je kunt vandaag nog contact opnemen, ook zonder verwijzing. Je hoort binnen vier uur van ons. Twijfel je? Bel gerust, we denken vrijblijvend met je mee.
Binnen 4 uur contact